DÉJÀ VU

Σκηνοθεσία: Τόνι Σκοτ

Παίζουν: Ντένζελ Ουάσινγκτον, Βαλ Κίλμερ, Τζιμ Καβίζελ

Τυπική χολιγουντιανή αστυνομική ταινία, το Déjà vu κερδίζει την προσοχή του θεατή όχι μόνο χάρη στους σβέλτους και καλοκουρδισμένους ρυθμούς του, αλλά και εξαιτίας της πινελιάς τεχνολογικού φουτουρισμού που το χαρακτηρίζει. Συγκεκριμένα, η πλοκή αναφέρεται στις προσπάθειες ενός επίλεκτου αστυνομικού σώματος να εξιχνιάσει μια τρομοκρατική επίθεση σε ποταμόπλοιο, χρησιμοποιώντας μια νέα εφεύρεση, η οποία αξιοποιεί δεδομένα από δορυφόρους, τις πολυάριθμες κάμερες παρακολούθησης που βρίσκονται στους δημόσιους χώρους, αλλά και μετρήσεις των μεταβολών των διάφορων ηλεκτρομαγνητικών πεδίων, για να ανασυνθέσει ψηφιακά την εικόνα του παρελθόντος, και συγκεκριμένα 4 μέρες και 6 ώρες πριν από το παρόν. Χάρη στους κλασσικούς μηχανισμούς άρσης της δυσπιστίας, οι οποίοι λειτουργούν άψογα για άλλη μια φορά, το εύρημα μοιάζει τόσο πιστευτό, που ο θεατής αρχίζει ν’ αναρωτιέται ανήσυχος μήπως οι Αμερικάνοι έχουν ήδη στα σκαριά κάποιο παρόμοιο σύστημα παρακολούθησης. Κατά τ’ άλλα, ο Ντένζελ Ουάσινγκτον ερμηνεύει τον μοναχικό δαιμόνιο αστυνομικό με φλέγμα και αέρα, η ατμόσφαιρα διακρίνεται από μια αύρα μελαγχολίας και φιλοσοφικού ρεμβασμού, ενώ ένας αδιόρατος ερωτισμός συμβάλλει κι αυτός στην επιτυχία του όλου εγχειρήματος, το οποίο, αν και δύσκολα θα συμπεριληφθεί στις λίστες με τις καλύτερες ταινίες της χρονιάς, σέβεται και ικανοποιεί απόλυτα τον συνειδητοποιημένο θεατή.

WORLD TRADE CENTER

ΔΙΔΥΜΟΙ ΠΥΡΓΟΙ

Σκηνοθεσία: Όλιβερ Στόουν
Παίζουν: Νίκολας Κέιτζ, Μάικλ Πένια, Μαρία Μπέλο, Στίβεν Ντορφ

Ο Όλιβερ Στόουν είναι ένας σπουδαίος σκηνοθέτης, ο οποίος βάσισε τη φήμη του όχι τόσο στις αδιαμφισβήτητες σκηνοθετικές του ικανότητες, όσο στους αμφιλεγόμενους χειρισμούς πολιτικών και κοινωνικών θεμάτων. Επειδή, όμως, «ου γαρ έρχεται μόνον», ο 66χρονος πλέον δεξιοτέχνης του Talk Radio και του U-Turn και ο κοινωνικός ταραξίας του Natural Born Killers και του JFK, έχει δώσει τη θέση του στον γλυκανάλατο νοσταλγό του Αλέξανδρου και τον άνευρο αισθηματία των Δίδυμων Πύργων.

Δεν ισχυριζόμαστε, βέβαια, ότι η παρούσα ταινία έχει τα χάλια του Αλέξανδρου, όχι, είναι σκηνοθετικά τουλάχιστον επαρκής, βλέπεται άνετα, αλλά ο Στόουν χειρίζεται το θέμα του με μια απογοητευτική έλλειψη πρωτοτυπίας. Από το όλο σύνολο των συνταρακτικών συμβάντων της ενδεκάτης Σεπτεμβρίου επιλέγει να εστιάσει αποκλειστικά σε δυο αστυνομικούς οι οποίοι εγκλωβίζονται στα χαλάσματα των Δίδυμων Πύργων, στις προσπάθειες των σωστικών συνεργείων να τους απεγκλωβίσουν, καθώς και στην αγωνία και τα προβλήματα των οικογενειών τους. Το τελικό μήνυμα; Πολύ πρωτότυπο: «Ενωμένοι μπορούμε να αντέξουμε τα πάντα».

Εντυπωσιάζει η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στους δράστες, το όλο περιστατικό αντιμετωπίζεται σαν φυσική καταστροφή, με αποτέλεσμα την πλήρη συσκότιση των κοινωνικοπολιτικών αιτίων, ενώ εκεί που δίνει ρέστα ο Στόουν είναι στην σε βαθμό γελοιότητας αγιογραφική απεικόνιση ενός βετεράνου πεζοναύτη ο οποίος εμφανίζεται από το πουθενά σε αποστολή από την Παναγία (!) να σώσει τους εγκλωβισμένους. God Save the Marines!

Ο ΗΡΩΑΣ ΜΟΥ

ERES MI HEROE / MY HERO

Σκηνοθεσία: Αντόνιο Κουάντρι
Παίζουν: Μανουέλ Λοζάνο, Τόνι Κάντο, Φέλιξ Λόπεζ
Ισπανία, 2003. Διάρκεια: 97΄

Υπόθεση: Σαραγόσα, 1975. Ο 13χρονος Ραμόν είναι υποχρεωμένος να αλλάζει περιβάλλον κάθε χρόνο, λόγω των συχνών μεταθέσεων του πατέρα του. Σε κάθε καινούριο σχολείο, όμως, έχει να δαμάσει μια κόλαση από εχθρικούς συμμαθητές, οι οποίο βγάζουν πάνω του τα επιθετικά και εξουσιαστικά τους ένστικτα. Την ώρα που το καθεστώς του Φράνκο κλονίζεται και οι πολιτικές διαμάχες οξύνονται, ο Ραμόν αγωνίζεται για μια ακόμη φορά να κάνει φίλους, να αποδείξει την αξία του και να κερδίσει την προσοχή του κοριτσιού που κάνει, για πρώτη φορά στη ζωή του, την καρδιά του να χτυπά δυνατά.

Ισπανική κοινωνική ταινία, που παρότι δεν αποφεύγει τα κλισέ, καταφέρνει αισθητικά να τους προσδώσει ένα φρέσκο λουκ, ενώ η τιμιότητα της ματιάς της, σε συνδυασμό με τις άψογες ερμηνείες των έφηβων πρωταγωνιστών της, κερδίζει συναισθηματικά 100% τον θεατή.

Μερικοί περάσαν τόσο δυσάρεστη εφηβεία, που δεν θέλουν καν να τη θυμούνται. Δεν μπορώ να πω πως κι η δική μου ήταν ο ορισμός της ευτυχίας. Ασκεί όμως από τότε πάνω μου μια γοητεία έντονη και παράξενη. Η ένταση των συναισθημάτων που ένιωσα τότε με καθόρισαν. Κάθε ευκαιρία που μου δίνεται να τα ξαναθυμηθώ είναι για μένα μια μικρή απόλαυση. Και υποπτεύομαι πως δεν είμαι ο μόνος. Φαίνεται, τελικά, πως η εφηβεία αποτελεί μια πανανθρώπινη ιεροτελεστία με περιεχόμενο νομοτελειακά καθορισμένο. Όλοι μας θα ερωτευθούμε, όλοι μας θα κάνουμε φιλίες τις οποίες θα πιστέψουμε για ισόβιες, όλοι μας θα κληθούμε να αποδείξουμε τον εαυτό μας και την αξία μας ενώπιον των άλλων. Ίσως, τελικά, η εφηβεία να μην είναι τίποτα άλλο παρά η συμπύκνωση όλων των κλισέ της ανθρώπινης ζωής. Γι’ αυτό και οι ταινίες με θέμα την εφηβεία πάσχουν πολύ συχνά από το ίδιο σύμπτωμα: Συσσώρευση όλων αυτών των κλισέ και απόλυτη προβλεψιμότητα. Η συγκεκριμένη ταινία, αν και δεν αποφεύγει πλήρως την μπανανόφλουδα, καταφέρνει, θα λέγαμε, να κρατήσει μια λεπτή ισορροπία. Και, το κυριότερο, καταφέρνει άνετα κι αθόρυβα να ανακαλέσει τα συναισθήματα που νιώθει κανείς στην εφηβεία, την αίσθηση που έχει, τις διαμάχες που διεξάγονται μέσα του. Για μένα, αυτή και μόνο η ανάκληση έχει μεγάλη αξία. Μακάρι όλοι μας να μην λησμονούσαμε ποτέ τον έφηβο εαυτό μας. Τον ιδεαλιστή, τον αμφισβητία, τον ευαίσθητο, τον αισθηματία. Ίσως τότε ο κόσμος να ήταν λίγο καλύτερος…

ΒΑΘΜΟΣ: ***

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 754)

MY SUPER EX-GIRLFRIEND

Σκηνοθεσία: Άιβαν Ράιτμαν

Παίζουν: Ούμα Θέρμαν, Λιουκ Ουίλσον, Άννα Φάρις, Έντι Ίζαρντ

Το πρόβλημα με τις κωμωδίες είναι ότι σχεδόν κανένας δεν τις παίρνει σοβαρά. Ακούγεται οξύμωρο, χρειάζεται όμως να κάτσεις να σκεφτείς, να κάνεις τους συσχετισμούς, ώστε να πιάσεις το υπονοούμενο, αυτό που κρύβεται από πίσω, για να γελάσεις. Σε αντίθετη περίπτωση θα σου απομείνουν μόνο τα οπτικά γκαγκ τύπου «τουρτοπόλεμος», «γλιστράει και πέφτει σε βαρέλι με νέφτι», και τα συναφή. Περιέργως, το λεπτό αυτό σημείο δεν φαίνεται να το έχει πιάσει η πλειονότητα των κριτικών, η οποία αντιμετώπισε την ταινία του Ράιτμαν σαν μια κωμωδιούλα για μια νευρωτική υπερηρωίδα. Αυτό όμως δεν είναι παρά το προφανές θέμα. Η κορυφή του παγόβουνου. Και θα συμφωνήσω ότι δεν είναι και πολύ αστείο. Το ενδιαφέρον κομμάτι αρχίζει από τη στιγμή που παίρνουν μπροστά οι συσχετισμοί: Πόσοι από μας τους άντρες δεν ονειρεύτηκαν μια γυναικάρα στο πλευρό τους, και πόσοι από μας δεν απέρριψαν μια τέτοια σκέψη ως ανεδαφική; Πόσες γυναίκες δεν ευχήθηκαν να ήταν δυνατότερες από τους άντρες, και πόσες δεν θα ήθελαν να στρέψουν μια τέτοια δύναμη εναντίον των αντρών που τις απέρριψαν; Η ταινία είναι λοιπόν αστεία ακριβώς επειδή ενσωματώνει δημοφιλείς φαντασιώσεις σε καθημερινές καταστάσεις. Ο δε σεναριογράφος της Νταν Πέιν προέρχεται από το επιτελείο των Simpsons, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Ο Ράιτμαν σκηνοθετεί σαν κολλημένος στα περασμένα μεγαλεία των Ghostbusters, οι ερμηνείες όμως έχουν πολύ ενδιαφέρον, με τον Ουίλσον να πασχίζει να αναπαραστήσει όσο το δυνατόν καλύτερα τον άχρωμο και άτολμο μέσο ανθρωπάκο και την Ούμα Θέρμαν, αρχέτυπο της σύγχρονης γυναικάρας, να προσθέτει σταλάγματα σεξουαλικής νεύρωσης τύπου Μάρως Κοντού σε ταινία του ’60 στο ατσαλένιο πανυπερτέλειο προφίλ της. Trés magnifique!

ΠΑΘΟΣ ΓΙΑ ΖΩΗ

RIZE

Σκηνοθεσία: Ντέιβιντ Λασαπέλ
Παίζουν: Τόμι ο Κλόουν, Ντράγκον, Λα Νίνια, Μις Πρίσι
ΗΠΑ, 2005. Διάρκεια: 86΄

Ντοκιμαντέρ για ένα χορευτικό κίνημα που αναπτύχθηκε στις φτωχογειτονιές του Λος Άντζελες τα τελευταία χρόνια. Πρόκειται για το clowning και το συγγενή του επίγονο krumping, παραφυάδες του hip-hop, που εντυπωσιάζουν για το νεύρο, την ταχύτητα και την τελετουργική διάσταση στις χορευτικές τους φιγούρες.

Οι ρίζες του κινήματος εντοπίζονται στον απόηχο των ταραχών που επακολούθησαν τον μέχρι θανάτου ξυλοδαρμό του Ρόντνι Κινγκ από αστυνομικούς το 1992. Ο πρόσφατα αποφυλακισθείς Τομ Τζόνσον, προκειμένου να εξασφαλίσει τα προς το ζειν, εργάζεται ως κλόουν σε παιδικά πάρτι. Εκεί επινοεί το νέο χορευτικό είδος, το οποίο συνδυάζεται με βάψιμο του προσώπου και ενίοτε και με αμφίεση κλόουν. Το είδος μεταλαμπαδεύεται από τα παιδιά στους εφήβους κι από κει στους νεαρούς ενήλικες των streetgangs, πολλοί από τους οποίους ανακαλύπτουν μια νέα «αθωότητα» και μετατρέπουν την οργή και την απογοήτευση από τη ζωή τους στο γκέτο σε τολμηρές χορευτικές φιγούρες. Το clowning μετατρέπεται έτσι στην πιο «ενήλικη» εκδοχή του, το krumping, όπου η έμφαση μετατοπίζεται πλέον σε ένα τελετουργικό που θυμίζει μάχες μεταξύ αντίπαλων συμμοριών και σε κινήσεις που παραπέμπουν έντονα σε βίαιες σώμα με σώμα συγκρούσεις.

Ο σκηνοθέτης διαφημίσεων και βίντεο-κλιπ Ντέιβιντ Λασαπέλ επιτρέπει στην κάμερά του να καταγράψει όλες τις εντυπωσιακές φιγούρες των νεαρών χορευτών, επιχειρεί όμως να διεισδύσει και λίγο βαθύτερα: Συσχετίζει το κίνημα με το βίαιο παρελθόν της ζωής στα γκέτο των μαύρων, αλλά και με παγανιστικές τελετές της «μητέρας» Αφρικής. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι δείχνει με σαφήνεια πως η τέχνη μπορεί να είναι κάτι διαφορετικό από τρόπος έκφρασης των βαριεστημένων ελίτ, πως μπορεί να πηγάζει από τον απλό κόσμο και όχι να υπαγορεύεται από τα ΜΜΕ, και πως όταν εκφράζει γνήσια αυτόν τον κόσμο, τότε μπορεί δυνητικά να αποτελεί πραγματικό διέξοδο από προβλήματα όπως η βιαία συμπεριφορά, τα ναρκωτικά, ή η έλλειψη νοήματος. Ακούγεται βαρύγδουπο, αν όμως δείτε το ντοκιμαντέρ θα πειστείτε!

ΒΑΘΜΟΣ: ***

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 753)

ΤΑΞΙΔΙΑΡΙΚΑ ΣΥΝΝΕΦΑ

TIAN BIAN YI DUO YUN / THE WAYWARD CLOUD

Σκηνοθεσία: Τσάι Μινγκ-Λιάν
Παίζουν: Λι Κανγκ-Σενγκ, Τσεν Σιάνγκ-Τσίι, Σουμόμο Γιοζακούρα
Ταϊβάν, 2005. Διάρκεια: 114΄

Σκηνή Νο1: Ένας άντρας, μια γυναίκα και ένα… καρπούζι κάνουν έρωτα. Σκηνή Νο2: Ο πρωταγωνιστής, φορώντας ένα καπέλο σε σχήμα… βάλανου, τραγουδά μέσα στα δημόσια ουρητήρια συνοδευόμενος από ένα πολύχρωμο γυναικείο μπαλέτο για τις… δύσκολές του στύσεις. Σκηνή Νο3: Το καπάκι ενός πλαστικού μπουκαλιού σφηνώνεται μέσα στο αιδοίο μιας πορνοστάρ που αυνανίζεται κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων και ένα μέλος του συνεργείου προσπαθεί να το… εντοπίσει. Αυτές είναι εν συντομία μερικές από τις εικόνες που θα αντιμετωπίσετε σε μια από τις πιο αλλόκοτες και δυσερμήνευτες ταινίες που έχουμε δει ποτέ.

Πρόκειται για την τελευταία ταινία του 49χρονου ταϊβανέζου, με καταγωγή από τη Μαλαισία, Τσάι Μινγκ-Λιάν, ο οποίος είχε πρωτοπαρουσιαστεί στο κοινό της πόλης μας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου το 2001, με το έργο του «Τι ώρα είναι εκεί». Στα «Ταξιδιάρικα Σύννεφα» (η ακριβής μετάφραση του κινέζικου τίτλου είναι «Ένα σύννεφο στην άκρη του ουρανού») χρησιμοποιεί το ίδιο πρωταγωνιστικό ζευγάρι της ταινίας εκείνης προκειμένου να εμβαθύνει στη μόνιμη προβληματική του σχετικά με την αποξένωση, την αλλοτρίωση, και την απουσία νοήματος από τη σύγχρονη αστική ζωή και να επεκτείνει τις αισθητικές του αναζητήσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονται από μεγάλες, μακρινές λήψεις υπό γωνία, απουσία διαλόγων, μινιμαλιστική αφήγηση και μεγενθυμένη, συμβολική χρήση διαφόρων αντικειμένων. Σε συνέχεια, λοιπόν, του «Τι ώρα είναι εκεί», η ηρωίδα επιστρέφει από το Παρίσι εν μέσω θέρους και ανομβρίας σε μια ερημωμένη και ξερή Ταϊπέι και συναντά τον παλιό της φίλο, ο οποίος δεν είναι πλέον πλανόδιος πωλητής ρολογιών, αλλά ηθοποιός σε πορνό, κάτι όμως που δεν της αποκαλύπτει. Η σχέση τους προχωρά με ρυθμούς σημειωτόν, ο εμφανής μεταξύ τους ερωτισμός παραμένει εν πολλοίς ανεπίδοτος, σε αντίθεση με τα πορνό γυρίσματα, τα οποία συνεχίζονται ακάθεκτα, σε πείσμα παροδικών προσκομμάτων, όπως το μάγκωμα του μπουκαλιού στο αιδοίο, οι δυσκολίες στύσης του πρωταγωνιστή, αλλά και η… ημιθανής πρωταγωνίστρια. Η ταινία διαθέτει και έναν φαινομενικά παράταιρο χαρακτήρα μιούζικαλ, καθώς διακόπτεται από πέντε συνολικά μουσικά ιντερλούδια, εξόχως χαριτωμένα, που φέρνουν στο νου κάτι από Ζακ Ντεμί, και ενίοτε Μπάσμπι Μπέρκλεϊ. Η σημασία τους είναι ομιχλώδης, όπως άλλωστε και το διά ταύτα ολόκληρης της ταινίας. Η τελική σκηνή πάντως, πραγματική σκηνή ανθολογίας για γερά στομάχια, ξεκαθαρίζει εν μέρει τα πράγματα. Ένας αριστουργηματικός κινηματογραφικός γρίφος.
Προσεχώς στο blog μια απόπειρα ερμηνευτικής ανάλυσης της ταινίας.

ΒΑΘΜΟΣ: ****

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 752)

ΤΑΡΑΓΜΕΝΗ ΑΓΑΠΗ

QING HONG / SHANGHAI DREAMS

Σκηνοθεσία: Γουάνγκ Ζιαοσουάι
Παίζουν: Τζάο Γιουανγιουάν, Γιάν Ανλιάν, Φαν Χονγκέν
Κίνα, 2005. Διάρκεια: 123΄

Υπόθεση: Η ζωή και τα προβλήματα μιας μαθήτριας Λυκείου που μεγαλώνει σε μια καταπιεστική και μάλλον καταθλιπτική κωμόπολη της κινεζικής ενδοχώρας, έχοντας επιπρόσθετα να υπομείνει και την ασφυκτική καθοδήγηση ενός δεσποτικού πατέρα.

Εξαιρετικά ευαίσθητο και καλαίσθητο κινεζικό κοινωνικό δράμα από τον σκηνοθέτη που μας είχε δώσει και «Το ποδήλατο του Πεκίνου», η «Ταραγμένη αγάπη» δεν περιορίζεται μόνο σε μια σειρά από ψυχολογικά πορτρέτα ακριβείας, αλλά προχωρά και σε μια κομψή και οξυδερκή κριτική καταγραφή της επαρχιακής ζωής στην Κίνα. Η ταινία βραβεύτηκε με το βραβείο της Επιτροπής στο Φεστιβάλ των Κανών το 2005.

Η ταινία εκτυλίσσεται στις αρχές της δεκαετίας του ’80, αποκτώντας έτσι και μια νοσταλγική διάσταση. Οι ήρωές της είναι οικογένειες από την Σαγκάη, που ο Μάο υποχρέωσε να αποδημήσουν σε μια απόμακρη επαρχία της ενδοχώρας, για να υποστηρίξουν την εκεί βιομηχανική ανάπτυξη. Για τους ανθρώπους αυτούς, η αδράνεια και η μικρότητα της επαρχίας απέκτησε ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις, καθώς ποτέ δεν έπαψαν να ονειρεύονται την επιστροφή τους στο πάτριο αστικό περιβάλλον. Πέρα απ’ όλα αυτά, η συμπαθέστατη κεντρική ηρωίδα πρέπει να υπομείνει και έναν αυστηρό, ανασφαλή πατέρα, που έχει μάθει να εκφράζει όλη του την έγνοια για την κόρη του με έναν τρόπο αυταρχικό και απόλυτο. Ανθρώπινος τύπος πολύ οικείος νομίζουμε και για μας τους Έλληνες, αποτελεί, υπό τις δεδομένες κοινωνικές συνθήκες, πρώτης τάξεως υλικό για τραγωδία. Η ταινία, όμως, ξέρει να περιμένει. Αργά και μεθοδικά πλέκει τον ιστό όλων των πιέσεων (καθεστώς, σχολείο, γειτονιά, οικογένεια) που οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην τραγική κατάληξη. Το σκηνοθετικό στιλ βασίζεται σε στατικά, μάλλον αφαιρετικά πλάνα εξαιρετικής εικαστικής σύνθεσης, σε ερμηνείες λεπτών αποχρώσεων και σε μια βαριά, σκοτεινή και βροχερή ατμόσφαιρα. Οι βραδυφλεγείς αφηγηματικοί ρυθμοί αρμόζουν στην περίσταση, αν και θα ήταν παράλειψη αν δεν εντοπίζαμε ένα εμφανές πλάτιασμα στο τελευταίο τέταρτο. Συνολικά, ένα φιλμ που εκπροσωπεί επάξια τον καλλιτεχνικό κινηματογράφο της Κίνας.

ΒΑΘΜΟΣ: ***

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 751)

ΛΕΓΕ ΜΕ ΚΟΥΜΠΡΙΚ

COLOUR ME KUBRICK

Σκηνοθεσία: Μπράιαν Κουκ
Παίζουν: Τζον Μάλκοβιτς, Ρίτσαρντ Γκραντ, Τζιμ Ντέιβιντσον
Βρετανία, 2005. Διάρκεια: 86΄

Στην αρχή των ’90s ένας επιτήδειος απατεώνας αναστάτωνε το κοσμικό Λονδίνο ισχυριζόμενος ότι ήταν ο Στάνλεϊ Κούμπρικ. Ο Άλαν Κόνγουεϊ διείσδυσε στις κρεβατοκάμαρες ουκ ολίγον φερέλπιδων σταρ της μεγάλης οθόνης και φόρτωσε μέχρι τελικού ορίου τις πιστωτικές κάρτες άλλων τόσων επίδοξων παραγωγών, πριν εν τέλει συλληφθεί από την Μητροπολιτική Αστυνομία.

Την ιστορία του Άλαν Κόνγουεϊ διηγούνται, χωρίς βέβαια να δεσμεύονται ιδιαίτερα από τα πραγματικά γεγονότα, οι πλέον ειδήμονες: Ο σεναριογράφος Άντονι Φρίγουιν, παλιό μέλος της ερευνητικής ομάδας του Κούμπρικ, ο οποίος είχε πραγματοποιήσει και την αρχική έρευνα για τον πραγματικό Άλαν Κόνγουεϊ για λογαριασμό του Στάνλεϊ Κούμπρικ και ο σκηνοθέτης Μπράιαν Κουκ, βοηθός και δεξί χέρι του Κούμπρικ σε ταινίες όπως Η λάμψη και τα Μάτια ερμητικά κλειστά. Το αποτέλεσμα είναι μια πανέξυπνη και διασκεδαστικότατη «μικρή» ταινία, που δεν φιλοδοξεί να στείλει κανένα βαρύγδουπο μήνυμα στην ανθρωπότητα, ούτε να μείνει στην παγκόσμια κινηματογραφική ιστορία, καταφέρνει όμως να μας προσφέρει 86 λεπτά ερεθιστικής για το μυαλό ψυχαγωγίας.

Μέγιστη συμβολή στο αποτέλεσμα έχει ο Τζον Μάλκοβιτς, στην απολαυστικότερη ίσως ερμηνεία της πολυκύμαντης καριέρας του, γεμάτη από τα χαρακτηριστικά του παιχνιδίσματα των χειλιών, ευρηματικά σκέρτσα και χειρονομίες, κατά βούληση αλλαγές προφοράς και μια γκαρνταρόμπα που σπάει κόκαλα. Ύστερα είναι η ευρηματική, ανεκδοτολογικού χαρακτήρα αφήγηση, που διασπά την κυρίως δράση για να παρεμβάλλει διάφορες αντιδράσεις των εξαπατημένων, αστυνομικές και δημοσιογραφικές έρευνες και εξομολογήσεις, σε ένα σύνολο με έντονα κωμικές επιδράσεις. Σαρωτική είναι τέλος και η καυστική, πέρα από κάθε όριο πολιτικής ορθότητας, σάτιρα του κιτς, επιφανειακού και ματαιόδοξου κόσμου των γκέι. Σαν τελικό μπόνους της ταινίας προστίθενται οι αναφορές στο έργο του Κούμπρικ, μουσικές και όχι μόνο. Δείτε το σαν παιχνίδι – όποιος βρει τις περισσότερες κερδίζει. Μια μικρή απόλαυση…

ΒΑΘΜΟΣ: ***

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 750)

ΤΟ ΚΥΝΗΓΙ ΤΗΣ ΠΑΠΙΑΣ

TEMPORADA DE PATOS

Σκηνοθεσία: Φερνάντο Εϊμπέκε
Παίζουν: Ντιέγκο Κατάνιο, Ντανιέλ Μιράντα, Ντάνι Περέα, Ενρίκε Αρεόλα
Μεξικό, 2004. Διάρκεια: 85΄

Κυριακή μεσημέρι σε μια μικροαστική συνοικία της Πόλης του Μεξικού. Δυο δεκατετράχρονοι φίλοι μένουν μόνοι στο σπίτι, παρέα με την παιχνιδοκονσόλα τους και μια τεράστια μπουκάλα αναψυκτικού. Τη ραθυμία τους διακόπτει πρώτα μια επίσκεψη νεαρής γειτόνισσας, η οποία ζητά να χρησιμοποιήσει το φούρνο τους, κι έπειτα μια αναπάντεχη διακοπή ρεύματος. Η παρέα μεγαλώνει, όταν η πίτσα που παρήγγειλαν παραδίδεται με… 11 δευτερόλεπτα καθυστέρηση, αυτοί αρνούνται να πληρώσουν κι ο πιτσαδόρος αρνείται να αποχωρήσει.

Επιστρέφουμε στις ταινίες μυθοπλασίας για να σας προτείνουμε μια ιδιαίτερη ταινία από το Μεξικό. Ιδιαίτερη γιατί, ενώ όλες οι ταινίες περιστρέφονται γύρω από κάτι, αυτή κάνει για θέμα της, φαινομενικά τουλάχιστον, το τίποτα. Ενώ οι περισσότερες ταινίες καταγράφουν δράση, αυτή φιλοδοξεί να καταγράψει την απουσία της. Το κενό, την αδράνεια. Δεν είναι βέβαια τυχαίο ότι όλο αυτό το κενό το συσχετίζει με την εφηβική ηλικία. Όλοι μας θυμόμαστε λίγο-πολύ πως πρόκειται για την κατ’ εξοχήν ηλικία που γεμίζει με το τίποτα, με φαινομενικά ανούσια παιχνίδια, μια ηλικία βαρεμάρας, που κατά βάθος όμως μας συμβαίνουν τόσα πολλά. Ο νεαρός μεξικάνος σκηνοθέτης Εϊμπέκε φαίνεται να το γνωρίζει, η δε ικανότητά του στην αναπαράσταση της εφηβείας είναι πραγματικά μοναδική. Θα λέγαμε ότι μετά την πρόσφατη αναμπουμπούλα και την παραφιλολογία που ζήσαμε περί καταλήψεων και παραβατικών εφήβων στην Ελλάδα, αυτή η μικρή, ταπεινή, χαμηλού προϋπολογισμού ασπρόμαυρη ταινία έχει να μας πει πολλά. Αρκεί μόνο ο θεατής να είναι αρκετά υπομονετικός και προσεκτικός, ώστε να κάνει τις κατάλληλες συσχετίσεις. Εφιστούμε ιδιαίτερα την προσοχή σας στα λιγοστά στοιχεία που δίνονται για το ευρύτερο πλαίσιο που κινούνται οι τέσσερις χαρακτήρες (δυσλειτουργικές οικογένειες, φτώχια, ανεργία, μοναξιά), στην εικόνα του τίτλου, ένα κιτς κάδρο με πάπιες που πετούν, το οποίο κρέμεται στον τοίχο του σαλονιού κι όσο το κοιτούν, τόσο εντονότερα συμβολικές διαστάσεις προσλαμβάνει, καθώς και στα όσα συμβαίνουν στο τέλος, όπου πλέον ο ρυθμός επιταχύνεται. Η ταινία μπορεί άλλωστε να ειδωθεί και ως μια πραγματεία για το πέρασμα του χρόνου. Αξιόλογη δουλειά, που αξίζει την προσοχή σας.

ΒΑΘΜΟΣ: ***

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 749)

NEIL YOUNG: HEART OF GOLD

Σκηνοθεσία: Τζόναθαν Ντέμι
ΗΠΑ (2006). Διάρκεια: 103΄

Η συναυλία που έδωσε ο Νιλ Γιανγκ τον Αύγουστο του 2005 στο Νάσβιλ, παρουσιάζοντας το νέο του άλμπουμ Prairie Wind, σκηνοθετημένη από έναν σκηνοθέτη της κλάσης του Τζόναθαν Ντέμι

Θα μείνουμε για άλλη μια βδομάδα μακριά από τον μυθοπλαστικό κινηματογράφο, για να σας προτείνουμε σήμερα μια ταινία με μια φαινομενικά πολύ απλή αποστολή: Να καταγράψει μια μουσική συναυλία. Αποστολή την οποία κάνει να δείχνει ακόμα πιο απλή η σκηνοθετική προσέγγιση του Τζόναθαν Ντέμι. Μια σειρά από στρατηγικά τοποθετημένες ακίνητες κάμερες καταγράφουν τα επί σκηνής δρώμενα, δίχως περιστροφές, δίχως χειροκίνητες λήψεις, δίχως ζουμαρίσματα. Ο φακός παραμένει στραμμένος στη σκηνή. Κανένα πλάνο από το κοινό. Μόνο ο ήχος από τα χειροκροτήματα και τις σποραδικές ενθουσιώδεις ιαχές. Μοντάζ αργό, ρυθμικό, που επιστρέφει κάθε τόσο στο τυπικό γενικό πλάνο. Στοιχειώδη πράγματα, θά ’λεγε κανείς. Κι όμως. Ο Ντέμι καταφέρνει να αποδώσει μαεστρικά το κλίμα της συγκεκριμένης συναυλίας και των τραγουδιών που ακούγονται.

Για ποια τραγούδια μιλάμε όμως; Ο Νιλ Γιανγκ, ταλαιπωρημένος από ένα πρόβλημα υγείας, εξηντάχρονος που φαντάζει ακόμα γηραιότερος, επιστρέφει στη θρυλική Νάσβιλ του Τενεσί μαζί με όλους τους παλιόφιλους με τους οποίους συνεργάζεται εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια, και στο Ryman Auditorium, ένα συναυλιακό χώρο πραγματικά εντυπωσιακής ακουστικής, παρουσιάζει ένα άλμπουμ-αναδρομή και απολογισμό ζωής, μια κατάδυση στις μουσικές και βιολογικές του ρίζες. Δε χρειάζεται να είναι κανείς οπαδός της κάντρι και της φολκ μουσικής για να νιώσει βαθιά μέσα του την αλήθεια, τη ζεστασιά και τη γνησιότητα του συγκεκριμένου έργου του Γιανγκ. Πρόκειται για μια συναυλία άψογα δουλεμένη, με ήχο πλήρως ακουστικό, και αρμονικότατα ακομπανιαμέντα, ένα άκουσμα απολαυστικό και εξαγνιστικό, που συνοδεύεται από λειτουργικότατα συρόμενα σκηνικά ταμπλό-βιβάν, τα οποία εναλλάσσονται, προσδίδοντας μια αυτοφυή κινηματογραφικότητα που παραπέμπει, σε συνδυασμό με τη σκηνοθετική προσέγγιση του Ντέμι, στα παλιά αθώα χρόνια του βωβού σινεμά.

Η ταινία μας έρχεται μαζί με όλα τα extras, φαινόμενο που δυστυχώς γίνεται όλο και σπανιότερο. Μη χάσετε το σπάνιο απόσπασμα από μια παλιά παρουσία του Γιανγκ στο Johnny Cash Show. Σας προτείνουμε τέλος να παρακολουθήσετε την ταινία επιλέγοντας υποτίτλους “English for the hearing impaired”, για να μπορείτε να διαβάζετε και τους στίχους των τραγουδιών, που έχουν πραγματικά πολύ ενδιαφέρον.

ΒΑΘΜΟΣ: ****

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 748)

MY DATE WITH DREW

Σκηνοθεσία: Μπράιαν Χέρτσλινγκερ, Τζον Γκαν, Μπρετ Γουίν
ΗΠΑ (2003). Διάρκεια: 90΄

Ο Μπράιαν Χέρτσλινγκερ, νεαρός και άφραγκος επίδοξος σκηνοθέτης, νοικιάζει με δυο συμφοιτητές του απ’ τη σχολή κινηματογράφου μια ψηφιακή κάμερα και προσπαθεί να πραγματοποιήσει μέσα σ’ ένα μήνα το όνειρο του: Να βγει ραντεβού με την Ντρου Μπάριμορ.

Έχοντας αφομοιώσει δημιουργικά τις τεχνικές του Μάικλ Μουρ και του Μόργκαν Σπέρλοκ του Super Size Me, ο δαιμόνιος, νευρωτικός κι αλέγρος Χέρτσλινγκερ εκκινεί από ένα συνειδητά κενόδοξο εύρημα («30 μέρες. 1100 δολάρια. Ένα ραντεβού»), για να κλιμακώσει μεθοδικά την ταινία του σε μια διασκεδαστική, ανάλαφρη και ευρηματική φιλοσοφική ενατένιση του σύγχρονου «μιντιοκρατούμενου» κόσμου μας.

Φαινομενικά πρόκειται απλά για ένα διασκεδαστικό ντοκιμαντέρ (αν μπορεί να θεωρηθεί ντοκιμαντέρ μια ταινία η οποία προκαλεί τα γεγονότα τα οποία καλείται κατόπιν να καταγράψει). Ένας απλοϊκός νεαρός. Κάποιος ανάμεσά μας. Γεμάτος άγχη, φοβίες και μόνιμες αφραγκιές. Δεν γνωρίζει κανέναν στο Χόλιγουντ, έχει όμως ένα όνειρο: Να γνωρίσει τον παιδικό του έρωτα, την Ντρου Μπάριμορ. Οπλισμένος με μια νοικιασμένη βιντεοκάμερα και 1100 δολάρια που κέρδισε από τη συμμετοχή του σ’ ένα τηλεπαιχνίδι όπου η σωστή απάντηση ήταν «Ντρου Μπάριμορ», ο Χέρτσλινγκερ αποδύεται σ’ ένα κυνήγι φίλων και γνωστών, προσπαθώντας να ελέγξει την ορθότητα της αρχής των «έξι βαθμών διαχωρισμού». Ότι δηλαδή οποιοσδήποτε άνθρωπος στον πλανήτη μπορεί να γνωρίσει οποιονδήποτε άλλο, αν βρει έναν κοινό γνωστό ενός γνωστού ενός γνωστού ενός γνωστού επί έξι φορές. Ο κόσμος του Χόλιγουντ όμως αποδεικνύεται εξαιρετικά κλειστό σύστημα για τους κοινούς θνητούς. Η επιτυχία φαντάζει άκρως αμφίβολη.

Μπορεί κανείς να σταματήσει εδώ. Να αντιμετωπίσει δηλαδή την ταινία σαν μια διασκεδαστική αφήγηση της προσπάθειας ενός απλού ανθρώπου να κυνηγήσει το όνειρό του. Ο Χέρτσλινγκερ κι οι συνεργάτες του όμως, σίγουρα δεν είναι τόσο απλοϊκοί όσο θέλουν να δείχνουν… Παίζοντας με το σύνολο των συμβάσεων της χολιγουντιανής κινηματογραφικής αφήγησης, με ένα πλήθος αναφορών από τον σύγχρονο κόσμο των ΜΜΕ, καθώς και με μια σειρά από στερεότυπα πάνω στη διάκριση «κοινοί θνητοί – Αστέρες του Χόλιγουντ», η ταινία θίγει με διακριτικό τρόπο σημαντικά ζητήματα που έχουν ανακύψει με την εξάπλωση και κυριαρχία των ΜΜΕ και σχολιάζει με ένα κλείσιμο του ματιού την κουλτούρα της επιφανειακότητας που αυτά έχουν επιβάλλει. Συνολικά, μια εξαιρετική ταινία…

ΒΑΘΜΟΣ: ****

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη 747)

ABC AFRICA

Σκηνοθεσία: Αμπάς Κιαροστάμι
Παραγωγή: ΟΗΕ (2001). Διάρκεια: 85΄

Ένα οδοιπορικό του μεγάλου ιρανού σκηνοθέτη στη χτυπημένη από το AIDS Ουγκάντα.

Εν έτει 2000, ο Κιαροστάμι καλείται από το Διεθνές Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (IFAD) του ΟΗΕ να επισκεφθεί την Ουγκάντα, προκειμένου να ετοιμάσει ένα ντοκιμαντέρ με θέμα τα εκατομμύρια των ορφανών παιδιών της χώρας και τις προσπάθειες των ντόπιων γυναικών, οι οποίες έχουν συστήσει την UWESO (Ugandan Women Efforts to Save Orphans) για να τα σώσουν. Ο Κιαροστάμι επισκέπτεται αρχικά με δυο συνεργάτες του τη χώρα μόνο για μια πρώτη σύντομη ενημέρωση. Κρατά απλά κάποιες «σημειώσεις» με μια μικρή ψηφιακή βιντεοκάμερα. Τελικά, ο πειθαναγκαστικός μινιμαλιστής Κιαροστάμι ενημερώνει τον ΟΗΕ ότι δεν χρειάζεται άλλο ταξίδι ή χρήματα, κι ότι θα γυρίσει την ταινία με το υλικό που ήδη τράβηξε. Το τελικό αποτέλεσμα κινείται στις παρυφές του ντοκιμαντέρ, καθώς δεν εστιάζει στην πληροφόρηση, ούτε σε κανενός είδους κινητοποίηση του κοινού, αλλά μοιάζει περισσότερο μ’ ένα ποιητικό και συνάμα στοχαστικό ταξιδιωτικό οδοιπορικό, αρκούντως απορροφημένο από τους μόνιμους φορμαλιστικούς προβληματισμούς του σκηνοθέτη, που θέτει όμως ταυτόχρονα και μεγάλα ερωτηματικά για τη ζωή και τα προβλήματα της Ουγκάντας.

Ο Κιαροστάμι μοιάζει να συνεπαίρνεται από τη γοητεία, την αγνότητα, την αθωότητα των παιδικών προσώπων, την άρρηκτη σχέση των ντόπιων με τη μουσική και το χορό, την ομορφιά και τα έντονα χρώματα του φυσικού τοπίου. Σταδιακά, με το πέρασμα της ώρας, καθώς ολοένα και περισσότερο η κάμερά του εγκαταλείπει τις στημένες συνεντεύξεις και περιφέρεται φαινομενικά άσκοπα ανάμεσα στο ατέλειωτο παιχνιδιάρικο παιδομάνι, κοντοστέκεται στα κεφάτα χορευτικά τελετουργικά των κατοίκων και ατενίζει με θαυμασμό το πολύχρωμο, κατάφυτο φυσικό περιβάλλον, υπόρρητα σχηματίζεται το ερώτημα μήπως τελικά οι ίδιοι οι κάτοικοι της Ουγκάντας αποτελούν τη μεγαλύτερη ελπίδα για την επίλυση των προβλημάτων της και δεν αξίζουν καθόλου τον οίκτο μας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια σκηνή που εκτυλίσσεται στο απόλυτο σκοτάδι, καθώς τα μεσάνυχτα η παροχή ρεύματος διακόπτεται στη χώρα, ενώ ο Κιαροστάμι κι οι συνεργάτες του προσπαθούν να βρουν το δρόμο για τα δωμάτιά τους στο διάδρομο του ξενοδοχείου. Επίδειξη σκηνοθετικής βιρτουοζιτέ από τον μεγάλο Ιρανό, που αρθρώνει κινηματογραφικό λόγο χωρίς καν εικόνα. Αξίζει την προσοχή σας.

ΒΑΘΜΟΣ: ***

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 746)

ΣΑΝ ΤΟΝ ΣΤΙΒ ΜΑΚ ΚΟΥΙΝ

THE TAO OF STEVE

Σκηνοθεσία: Τζένιφερ Γκούντμαν
Παίζουν: Ντόναλ Λογκ, Γκριρ Γκούντμαν, Άγιελετ Κάζνελσον
ΗΠΑ, 2000. Διάρκεια: 87΄

Υπόθεση: Ο Ντεξ, ένας αραχτός τριαντάρης με μια τεράστια μπυροκοιλιά, που αρέσκεται να καπνίζει χόρτο και να εκτοξεύει ατάκες διανθισμένες με απωανατολίτικες φιλοσοφίες, διαθέτει ένα ανεξήγητο χάρισμα με τις γυναίκες. Χάρισμα που προσπαθεί να μεταδώσει και στους κολλητούς του, συμπυκνώνοντάς το στο «Ταό του Στιβ»…Ώσπου μια μέρα ο Ντεξ θα βρει το δάσκαλό του στο πρόσωπο της Σιντ…

Απ’ αυτή τη στήλη σας έχουμε παρουσιάσει ταινίες για ομοφυλόφιλους, σχιζοφρενείς, γυναίκες, ε, ας ασχοληθούμε και λίγο μ’ αυτό το παραμελημένο πλάσμα, το υποτιθέμενα ισχυρό, που βιώνει σιωπηρά εδώ και καμιά δεκαριά χρόνια την κρίση του. Αναφερόμαστε στον άνδρα, που από τότε που «σήκωσαν κεφάλι» οι γυναίκες, τρέχει πανικόβλητος στα γυμναστήρια και τα ινστιτούτα καλλονής, έρμαιο της μόδας και των διαφόρων trends, προσπαθώντας να ανταποκριθεί στις ολοένα και υψηλότερες απαιτήσεις των γυναικών (ή έτσι του έχουνε πει) και να καταφέρει αυτόν τον… άθλο που η φύση του (και τα ανδρικά περιοδικά…) του επιβάλλουν: να πηδηχτεί.

Εδώ έχουμε μια ταινία, που απευθύνεται στο νεανικό ανδρικό κοινό και θέτει το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων: Για να τα καταφέρεις με τις γυναίκες, σου λέει, δεν χρειάζεται ούτε την εμφάνισή σου να προσέχεις, ούτε να είσαι σφιγμένος κι ατσαλάκωτος και να προσπαθείς να εφαρμόζεις κόλπα ζόρικα. Απλά χαλάρωσε, μίλα απλά, και απαρνήσου το ρόλο του κυνηγού. Απαρνήσου, με άλλα λόγια, το ανδρικό πρότυπο που σου έχουν επιβάλλει. Πρόκειται, λοιπόν, για μια ταινία, που ψυχανεμίζεται τα μηνύματα των καιρών, υμνεί τους cool slackers, που δεν έχουν τσιμπήσει το δόλωμα της ανταγωνιστικότητας και του καριερισμού, παίζει με τη μιντιοκρατούμενη κουλτούρα τους (όλη η αντροπαρέα διαρκώς ασχολείται με τα σίριαλ των παιδικών της χρόνων) και επιχειρεί να δώσει κάποιες πρακτικές «οδηγίες προς ναυτιλλομένους». Στιλιστικά η ταινία ομοιάζει με το περιεχόμενό της. Είναι χαλαρή, με δομή επεισοδιακή, και τιγκαρισμένη στις έξυπνες ή εξυπνακίστικες (εξαρτάται από την οπτική γωνία του καθενός) ατάκες. Ταιριάζει υπέροχα με νυχτερινές μπυροκατανύξεις και καταλύει γόνιμες συζητήσεις περί φλερτ. Δείτε την και πείτε μας τη γνώμη σας στο blog της στήλης.

ΒΑΘΜΟΣ: ***

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 745)

ΣΠΙΤΙΑ ΣΤΗΝ ΑΜΜΟ

CASA DE AREIA / HOUSE OF SAND

Σκηνοθεσία: Αντρούτσα Γουόντινγκτον
Παίζουν: Φέρναντα Μοντενέγκρο, Φερνάντα Τόρες, Σέου Ζόρζε, Ρούι Γκέρα
Βραζιλία, 2005. Διάρκεια: 115΄

Υπόθεση: 1910. Στο έρημο, αμμώδες Μαρανάο, στο βορειοδυτικό άκρο της αχανούς Βραζιλίας, καταφτάνει ένα καραβάνι εποίκων, υπό την ηγεσία του πεισματάρη, τραχύ Βάσκο, ο οποίος οραματίζεται μια νέα Γη της Επαγγελίας μέσα στους αμμόλοφους. Σύντομα, αποκαρδιωμένα από την αγριάδα του απόκοσμου τοπίου, τα υπόλοιπα μέλη του καραβανιού θα εγκαταλείψουν κρυφά τον Βάσκο, μόνο με την έγκυο γυναίκα του και την πεθερά του. Λίγο αργότερα ο Βάσκο πεθαίνει, αφήνοντας τις δυο γυναίκες μόνες τους στη μέση του πουθενά, να προσπαθούν να βρουν τρόπο διαφυγής…

Ταινία με τεράστια υπόγεια ισχύ, τα Σπίτια στην άμμο - ή Σπίτι στην άμμο, όπως θά ’πρεπε ορθότερα να λέγεται - εκκινεί ως ένα βραδύκαυστο δράμα με έμφαση σε μια εικαστικά τέλεια απεικόνιση του φυσικού τοπίου, για να καταλήξει σε μια υπαρξιακή αλληγορία με παγκόσμια και πανανθρώπινη εμβέλεια. Η ταινία απλώνεται σε τρεις γενιές – μητέρα, κόρη κι εγγονή – και 59 έτη (η τελική, αλησμόνητη σκηνή λαμβάνει χώρα το 1969, λίγο μετά το πάτημα του ανθρώπου στο φεγγάρι) κατά ένα τρόπο λιτό, αφαιρετικό, που απαιτεί την ενεργό συμμετοχή του θεατή για την πλήρωση των χρονικών αλμάτων, ενώ η χρήση της ίδιας ηθοποιού για το ρόλο της μητέρας και της κόρης σε μεγαλύτερη ηλικία προσδίδει τον απαραίτητο ενοποιητικό τόνο στα βάσανα τριών γενεών γυναικών που θα μπορούσαν κάλλιστα να εκφράζουν όλες τις γυναίκες της Γης. Η άπειρη κενότητα του τοπίου και η αφηγηματική αφαιρετικότητα συνδυάζονται με μια υποκριτική λιτότητα πραγματικά αξιομνημόνευτη, όπου και το παραμικρό μειδίαμα δύναται να οδηγήσει το θεατή σ’ ένα τεράστιο αποταμίευμα από συναισθήματα κι ιδέες. Το όλο σύνολο αποκτά με το πέρασμα της ώρας εμφανείς αλληγορικές διαστάσεις, με το φυσικό τοπίο να συμβολίζει τη γύμνια, τη μοναχικότητα και την τραχύτητα της ανθρώπινης ζωής, και την Άρια, τη γυναίκα που ονειρεύεται διαρκώς τη φυγή, να ανάγεται σε προαιώνιο σύμβολο του ανθρώπου που ονειρεύεται κι αγωνίζεται μάταια για μια χίμαιρα. Το dvd προσφέρει πρόσθετα ενδιαφέρουσες σκηνές από τα γυρίσματα και συνεντεύξεις βασικών συντελεστών. Συνιστάται η θέαση σε διαστάσεις ευρείας οθόνης 16:9.

ΒΑΘΜΟΣ: ****

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 744)

THE DEVIL AND DANIEL JOHNSTON

Σκηνοθεσία: Τζεφ Φόιερζιγκ
ΗΠΑ, 2005. Διάρκεια: 110΄

Ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή και το έργο του τραγουδοποιού και εικαστικού καλλιτέχνη Ντάνιελ Τζόνστον

Τον Ντάνιελ Τζόνστον ομολογώ πως δεν τον γνώριζα. Αδυνατώ, επομένως, να σας διαφωτίσω σχετικά με την ορθότητα των πληροφοριών που περιέχονται στην ταινία σχετικά με αυτόν. Στην πραγματικότητα, δεν θα με εξέπληττε αν δεν επρόκειτο καν για υπαρκτό πρόσωπο. Γιατί αυτό το ντοκιμαντέρ μοιάζει τόσο καλοφτιαγμένο και αληθοφανές, ολοκληρώνει με τόση κομψότητα τον αφηγηματικό του κύκλο, που πραγματικά δύσκολα πιστεύει κανείς ότι δεσμεύεται από κανενός είδους πραγματικότητα. Ποτέ δεν πίστεψα άλλωστε ότι ένα ντοκιμαντέρ λέει εξ ορισμού την αλήθεια (ποια απ’ όλες τις αλήθειες, στο κάτω-κάτω;) και ποτέ δεν πήρα τοις μετρητοίς όσα έβλεπα σε μια οθόνη, είτε για ταινίες μυθοπλασίες επρόκειτο, είτε για ντοκιμαντέρ, είτε ακόμα-ακόμα και για ρεπορτάζ. Το ίδιο θα πρότεινα να κάνετε και εσείς. Αυτό που μένει τελικά από μια ταινία, δεν είναι η πιστότητα σε μια αμφιβόλου ύπαρξης αντικειμενική πραγματικότητα, αλλά η υποκειμενική άποψη, η «ματιά», η αποκάλυψη μιας μύχιας αλήθειας κρυμμένης πίσω από τα επιφαινόμενα. Και σ’ αυτόν τον τομέα, η ταινία που σας παρουσιάζουμε σήμερα τα πάει περίφημα. Κυριολεκτικά καθηλώνει το θεατή, τόσο συναισθηματικά, όσο και διανοητικά, θίγοντας μια σειρά θεμελιωδών ερωτημάτων σχετικών με την τέχνη. Ο Τζόνστον δεν μπορούσε να παίξει με επιδεξιότητα κανένα μουσικό όργανο, η δε φωνή του ήταν στην καλύτερη περίπτωση τσιριχτή. Η μουσική δομή των τραγουδιών του ήταν στοιχειώδης, το ίδιο και οι στίχοι του. Όσο για το ζωγραφικό του έργο, αποτελούνταν από σκίτσα εμφανώς επιπόλαια φτιαγμένα, πρόχειρα σκαριφήματα συνοδευόμενα από λεζάντες, πρωτόλεια κόμικς. Κι όμως, ο άνθρωπος αυτός απέκτησε ένα μεγάλο και φανατικό κοινό, που αγκάλιασε το έργο του. Γιατί; Γιατί ο Τζόνστον δεν αντιλήφθηκε την τέχνη ως κάτι απόμακρο, το οποίο μόνο κάποια ιδιαίτερα προικισμένα και χαρισματικά άτομα μπορεί να έχουν την τύχη να φτάσουν. Διακατεχόμενος από ένα άσβεστο πάθος για έκφραση, άφηνε τον εαυτό του ελεύθερο να εκφραστεί, και όσο πιο κοντά έφτανε στον πυρήνα των συναισθημάτων του, όσο πιο ειλικρινής γινόταν, τόσο πιο πετυχημένα και άμεσα κατέληγαν τα τραγούδια κι οι ζωγραφιές του. Ούτε αγχώδεις αναζητήσεις της τέλειας αρμονίας, ούτε εναγώνιες απόπειρες για εικαστική αρτιότητα. Απλά άφηνε τον εαυτό του ελεύθερο να εκφραστεί. Ένα πραγματικά ολοκληρωμένο όραμα για την τέχνη, πολύ ωφέλιμο για όλους μας. Συνολικά πρόκειται για μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ταινία, που εξετάζει ενδελεχώς δύο ακόμα παράγοντες στην καλλιτεχνική δημιουργία, συγκεκριμένα τη σχέση της με την τρέλα, καθώς και το ρόλο της γονεϊκής ανατροφής.

ΒΑΘΜΟΣ: ****

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 743)

ΜΗΝ ΤΗΣ ΤΟ ΠΕΙΣ

LA BESTIA NEL CUORE

Σκηνοθεσία: Κριστίνα Κομεντσίνι
Παίζουν: Τζιοβάνα Μεζοτζιόρνο, Αλέσιο Μπόνι, Στεφανία Ρόκα, Άντζελα Φινοτσιάρο
Ιταλία, 2005. Διάρκεια: 120΄

Υπόθεση: Η Σαμπίνα βασανίζεται από εφιάλτες που σχετίζονται με την παιδική της ηλικία και τους νεκρούς γονείς της. Διστάζοντας να ανοιχτεί στο σύντροφό της, αποφασίζει να επισκεφτεί τον αδελφό της στην Αμερική, για να συζητήσουν για το οικογενειακό τους παρελθόν…

Συμβατικό, αλλά ενδιαφέρον ιταλικό μελόδραμα, με θέμα τους αγώνες μιας νεαρής γυναίκας να ξορκίσει τους δαίμονες του παρελθόντος.

Οι αρχαίοι μας πρόγονοι έλεγαν «τα εν οίκω μη εν δήμω». Από τη στιγμή που θα κλείσουν οι πόρτες ενός σπιτιού κι η οικογένεια απομείνει μόνη, κανείς δεν μπορεί να ξέρει τι πραγματικά συμβαίνει μεταξύ των μελών της. Τα οικογενειακά μυστικά είναι τα καλύτερα κρυμμένα. Καμιά φορά, μάλιστα, απωθούνται τόσο βαθιά, που τα ξεχνούν ακόμα κι ίδιοι οι πρωταγωνιστές τους. Τότε μετασχηματίζονται σε ανεξήγητα άγχη, φοβίες κι εφιάλτες, που τους στοιχειώνουν χωρίς εμφανή λόγο και αιτία. Αυτά τα έχει βέβαια διδάξει πρώτος ο Φρόιντ, τον οποίο η Κομεντσίνι δείχνει να έχει μελετήσει τόσο όσο χρειάζεται για να παράγει μια ταινία που να μιλά κατευθείαν στην καρδιά, ιδιαίτερα μάλιστα τη γυναικεία.

Πρόκειται, λοιπόν, για μια ακόμη γυναικεία ταινία, μετά τον «Έρωτα δίχως όρια» που σας παρουσιάσαμε την προηγούμενη βδομάδα, μόνο που τώρα ο τόνος διαφέρει τελείως. Τον μεταμοντέρνο, απελευθερωτικό φεμινισμό της Πότερ διαδέχεται ο παλαιάς κοπής φεμινισμός της κόρης του σπουδαίου ιταλού κωμωδού Λουίτζι Κομεντσίνι, η οποία διασκευάζει με επιδεξιότητα ένα δικό της μυθιστόρημα ποντάροντας στην παραδοσιακή γυναικεία «φοβία του φαλλού»: Κάθε άντρας κρύβει μέσα του ένα «κτήνος στην καρδιά» (όπως είναι και ο πρωτότυπος ιταλικός τίτλος της ταινίας), το οποίο κανείς δεν ξέρει πότε θα αφυπνιστεί και θα τον καταλάβει με συνέπειες άκρως δυσάρεστες για όποια γυναίκα βρεθεί κοντά του. Η γυναίκα είναι λοιπόν εκτεθειμένη στη ζωώδη εξουσία του άνδρα, κάτι με το οποίο μπορεί κανείς κάλλιστα να διαφωνεί, ουδείς όμως μπορεί να αρνηθεί ότι αποτελεί θαυμάσιο υλικό για δράμα, καθώς και μια ευκαιρία για μια βαθιά, διαπεραστική ματιά στα πλέον απόκρυφα της γυναικείας ψυχολογίας…

ΒΑΘΜΟΣ: ***

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 742)

ΠΑΘΟΣ ΧΩΡΙΣ ΚΑΝΟΝΕΣ

YES

Σκηνοθεσία: Σάλι Πότερ
Παίζουν: Τζόαν Άλεν, Σιμόν Αμπκαριάν, Σαμ Νιλ, Σίρλεϊ Χέντερσον
Βρετανία, 2005. Διάρκεια: 100΄

Υπόθεση: Αυτή: Ιρλανδοαμερικανίδα βιολόγος, παντρεμένη μ’ έναν ψυχρό ευκατάστατο Άγγλο με τον οποίο επικοινωνούν μέσω σημειωμάτων. Αυτός: Λιβανέζος χειρούργος, πρόσφυγας στο Λονδίνο, όπου εργάζεται ως μάγειρας. Ένας μεγάλος έρωτας ξεσπάει μεταξύ τους…

Η Σάλι Πότερ («Ορλάντο», «Ο άντρας που έκλαιγε») επανέρχεται με μια ακόμη διαφορετική, αταξινόμητη ταινία, πλούσια σε ιδέες, πραγματική «τροφή για το μυαλό», ειπωμένη σχεδόν εξ ολοκλήρου σε ομοιοκατάληκτους στίχους!

Στο επίκεντρο της ταινίας βρίσκεται ο έρωτας. Ο έρωτας σαν δύναμη που μπορεί να αλλάξει την οπτική μας για τον κόσμο. Η ηρωίδα, μια δυτική, ορθολογίστρια αστή, ερωτεύεται έναν Άραβα. Χάρη στον έρωτά της θα βρει τη δύναμη να αποδεχθεί και να κατανοήσει το διαφορετικό, το ξένο, το Άλλο. Ο πρωτότυπος τίτλος της ταινίας είναι Yes. Ναι. Κατάφαση. Αποδοχή. Η άρνηση, η σύγκρουση, η βία ανήκουν στον κόσμο των αντρών. Οι γυναίκες αλλάζουν τον κόσμο με το να τον αποδέχονται. Με τη δύναμη της αγάπης. Τη δύναμη του ναι. Η ταινία όμως δεν περιορίζεται στα ερωτικά. Ξανοίγεται σε πάρα πολλά πεδία. Μιλά για την ανικανότητα της Δύσης να κατανοήσει την Ανατολή. Υπενθυμίζει την αξία και σημασία του προλεταριάτου. Στοχάζεται πάνω στην αναγκαιότητα του Θεού, αλλά και ιδανικών όπως ο κομμουνισμός.

Η διαφοροποίηση από το κυρίαρχο μοντέλο δεν αφορά όμως μόνο στις ιδέες. Προχωρά βαθύτερα, στον τρόπο της αφήγησης. Ο ασφυκτικός αριστοτέλειος ορθολογισμός δίνει εδώ τη θέση του σε ένα πολύ πιο χαλαρό σύνολο από σκηνές, των οποίων η συσχέτιση είναι συχνά αυθαίρετη. Ο θεατής, αντί να ταυτιστεί όσο γίνεται με τους ήρωες, επιχειρείται να αποστασιοποιηθεί. Με ένα σωρό κόλπα, από τα στοπ καρέ, τις εναλλαγές στην ταχύτητα αναπαραγωγής του φιλμ και τον ασύγχρονο ήχο, μέχρι βεβαίως τους ομοιοκατάληκτους διαλόγους, ο θεατής καλείται να βάλει τη δική του προσωπικότητα μέσα στην ταινία και να συνδιαμορφώσει τα τελικά της νοήματα.

Το τελικό αποτέλεσμα είναι ένα άκρως ενδιαφέρον πείραμα, άνισο, αλλά και κατά διαστήματα συναρπαστικό, «απαραίτητη ύλη» για όλους τους κινηματογραφόφιλους, διαθέτει δε και ένα εξαιρετικό site, το http://www.yesthemovie.com/, όπου στο φόρουμ διεξάγονται άκρως ενδιαφέρουσες συζητήσεις με αφορμή την ταινία, στις οποίες συμμετέχει και η σκηνοθέτιδα.

ΒΑΘΜΟΣ: ***

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 741)

ΣΑΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΔΕΡΜΑ

SEGUNDA PIEL

Σκηνοθεσία: Χεράρντο Βέρα
Παίζουν: Ζορντί Μολά, Αριάντνα Χιλ, Χαβιέρ Μπαρντέμ
Ισπανία, 1997. Διάρκεια: 110΄

Υπόθεση: Ο Αλμπέρτο, πετυχημένος αεροναυπηγός, γύρω στα 35 με 40, παντρεμένος με μια όμορφη γυναίκα και πατέρας ενός χαριτωμένου αγοριού, διατηρεί μια κρυφή, παθιασμένη εξωσυζυγική σχέση. Όχι, δεν πρόκειται για σχέση με γυναίκα…

Ισπανικό αισθηματικό δράμα, που θίγει με ευαισθησία το θέμα της ομοφυλοφιλίας, κύρια όμως την ανάγκη για αλήθεια στις σχέσεις μας με τον εαυτό μας και τους άλλους.

Για μερικούς ανθρώπους, το να είναι ο εαυτός τους φαντάζει απολύτως αυτονόητο. «Και ποιος άλλος θα μπορούσα να είμαι, δηλαδή;», αναρωτιούνται ανύποπτοι. Υπάρχουν όμως και κάποιοι άλλοι, που διαθέτουν κάτι «σαν δεύτερο δέρμα». Αλλάζουν ρόλους και χαρακτήρες ανάλογα με το περιβάλλον. Συμπεριφέρονται έτσι όπως νομίζουν ότι θα γίνουν περισσότερο αρεστοί στους συνανθρώπους τους. Η υποκρισία γίνεται δεύτερη φύση τους. Και όταν κάποια στιγμή βρεθούν μόνοι με τον εαυτό τους αναρωτιούνται ψιθυριστά: «Ποιος πραγματικά είμαι;». Μια τέτοια περίπτωση νεύρωσης θέτει στο προσκήνιο η συγκεκριμένη ταινία. Μια περίπτωση κλινικής, θα λέγαμε, καθαρότητας.

Ο Αλμπέρτο μοιάζει ευτυχισμένος. Φαινομενικά τα έχει όλα. Κι όμως, στην πραγματικότητα δεν έχει τίποτα. Γιατί δεν είναι ο εαυτός του. Είναι μια σκιά εθισμένη στο ψέμα, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, που να έχει οδηγηθεί σε ένα πλήρες αδιέξοδο. Παριστάνει στους συναδέλφους του ότι του αρέσει η δουλειά του, παριστάνει στη γυναίκα του ότι είναι ευτυχισμένος με την οικογενειακή του ζωή, παριστάνει στον εραστή του ότι είναι ένας αδέσμευτος και απελευθερωμένος άντρας. Σε έναν τέτοιο υποκριτή, η ταινία, πολύ εύστοχα αντιπαραθέτει έναν πραγματικά ώριμο άντρα, ένα θετικό πρότυπο για κάθε ομοφυλόφιλο που φοβάται να αποκαλύψει την πραγματική του φύση: Δεν ντρέπεται για τις προτιμήσεις του, είναι συνειδητοποιημένος, δε νοιάζεται για τα σχόλια των τρίτων. Μπροστά σε έναν τέτοιο χαρακτήρα, ο Αλμπέρτο είναι νομοτελειακά βέβαιο ότι θα καταρρεύσει, προσφέροντάς μας το υλικό για μια γνήσια σύγχρονη αισθηματική τραγωδία.

Η σκηνοθεσία κρατά πάντως το αντίβαρο με μια αυθεντικά ισπανική ανάλαφρη αντιμετώπιση, ποπ - έστω και παλ - χρώματα, συνεχείς διαλόγους που δεν επιτρέπουν στη σιωπή να στοιχειώσει την ατμόσφαιρα, ενώ η αφήγηση κάποιες στιγμές γίνεται επίπεδη, διολισθαίνοντας σε λύσεις τηλεοπτικής αισθητικής. Το σενάριο πάντως παραμένει πάντα ευαίσθητο και διαισθητικό, προσφέροντάς μας μια ταινία με πολύ θετική συνεισφορά στην αποδοχή και κατανόηση όχι μόνο της ομοφυλοφιλίας, αλλά και γενικότερα της ανθρώπινης ψυχολογίας.

ΒΑΘΜΟΣ: ***

(δημοσιεύτηκε στον εξώστη, τεύχος 740)

ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ

DRABET / MANSLAUGHTER

Σκηνοθεσία: Περ Φλι
Παίζουν: Γιέσπερ Κρίστενσεν, Μπεάτε Μπίλε, Περνίλα Όγκουστ

Καθηγητής Κοινωνιολογίας, παλιός αγωνιστής της άκρας αριστεράς, παντρεμένος, με ένα γιο φοιτητή, τα φτιάχνει με μια παλιά του μαθήτρια, στην ηλικία του γιού του, η οποία είναι πολιτική ακτιβίστρια. Σε μια επιχείρηση εισβολής σ’ ένα εργοστάσιο όπλων, ένας αστυνομικός θα βρεθεί νεκρός. Η κοπέλα συλλαμβάνεται, μαζί με δύο συντρόφους της, ως ύποπτη για φόνο και προφυλακίζεται. Ο καθηγητής εγκαταλείπει την οικογένειά του κι αποφασίζει να αφοσιωθεί σ’ αυτήν.
Εξαιρετική ταινία από τη Δανία, ατμοσφαιρική, πλούσια σε ιδέες, και με πολύ γόνιμο και επίκαιρο προβληματισμό, τόσο για την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα που βιώνουμε στις ευημερούσες κοινωνίες της Δύσης, όσο και για την ένοχη συνείδησή μας, τα ηθικά διλήμματά μας, τις αξεδιάλυτες σχέσεις μεταξύ προσωπικής, συναισθηματικής ζωής και πολιτικοκοινωνικής κατάστασης. Εκτός όμως από ταινία προβληματισμού, είναι και ένα πολύ δυνατό ανθρώπινο δράμα, με πολύ έντονα συναισθήματα, καταστάσεις με πλάτος και βάθος, και, κυρίως, εξαιρετικούς αφηγηματικούς ρυθμούς, νεκρούς χρόνους και σιωπές εκπληκτικής αφηγηματικής οικονομίας. Εφιστούμε ιδιαίτερα την προσοχή σας στην ατμόσφαιρα της ταινίας, που καταφέρνει να κατασκευάσει ένα αμιγώς κινηματογραφικό σύμπαν κυριολεκτικά στοιχειωμένο. Στις αδυναμίες της ταινίας συγκαταλέγονται ότι καταπιάνεται με πάρα πολλά θέματα και κάπου χάνει το έρμα της και ο αποτυχημένος χαρακτήρας της χήρας του αστυνομικού. Σίγουρα όμως πρόκειται για ένα μικρό διαμάντι, από τις καλύτερες ταινίες της φετινής σεζόν.

POSEIDON

Σκηνοθεσία: Βόλφγκανγκ Πίτερσεν
Παίζουν: Κερτ Ράσελ, Τζος Λούκας, Ρϊτσαρντ Ντρέιφους, Έμι Ρόσαμ

Ο κινηματογράφος από τη φύση του προσφέρεται περισσότερο για οπτικές, παρά για νοητικές περιπέτειες, κι αυτό είναι κάτι που στο Χόλιγουντ το ξέρουν καλά. Δύσκολα λοιπόν τους αντιστέκεται κανείς όταν επιχειρούν να φτιάξουν μια θεαματική ταινία καταστροφής που δεν παριστάνει πως προσφέρει τίποτα περισσότερο απ’ αυτό που υπόσχεται: Εκατό λεπτά ξένοιαστης περιπέτειας, όπου ξεχνιόμαστε παρακολουθώντας μια ομάδα ναυαγών να προσπαθούν να βγουν από ένα τεράστιο κρουαζιερόπλοιο που έχει χτυπηθεί από ένα ακόμα πιο τεράστιο κύμα. Παρότι οι χαρακτήρες δεν είναι ιδιαίτερα δουλεμένοι και μοιάζουν περισσότερο με στερεότυπα, και παρά την έλλειψη σεναριακών ανατροπών (το μόνο που ανατρέπεται είναι το καράβι, που στο τέλος φέρνει μάλιστα ολόκληρη τούμπα, προς τέρψη του φιλοθεάμονος κοινού), η ώρα περνάει ευχάριστα, χωρίς να την αντιλαμβανόμαστε, όσο η ομάδα των ναυαγών εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη μια δυσκολία μετά την άλλη στην προσπάθειά της να απεγκλωβιστεί και να βγει στην επιφάνεια της θάλασσας. Πυρκαγιές, εκρήξεις, διαρροές νερού υπό πίεση, προπέλες που πρέπει να σταματήσουν, όλα τα νικούν οι ατρόμητοι ήρωές μας, για να μας οδηγήσουν στο λυτρωτικό happy end, έστω και με κάποιες ανθρώπινες απώλειες. Ποιός νοιάζεται όμως γι’ αυτές; Η ουσία της ταινίας είναι «άρτος και θεάματα»…